پایگاه اطلاع رسانی سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشور - اداره جنگل كاري
اداره جنگل كاري
زراعت چوب در استان آذربایجانغربی

مقدمه :

دير زماني است كه واژه طلاي سبز در كنار طلاي سياه در جهان طنين افكن شده است . كشورهاي پيشرفته اروپا و امريكاي شمالي وژاپن وحتي چين از قرنها قبل به اهميت اين گوهر گرانبها وحيات بخش يعني جنگل پي برده اندآنها نه تنها اين منبع زنده وپر ارزش رابيهوده نابود نمي كنند بلكه هر ساله وسعت آن را ازجهات كمي وكيفي افزايش مي دهند . در مقايل مردم ممالك جهان سوم به علت فقر مالي و فرهنگي وفقدان يك برنامه صحيح و اصولي درحال از بين بردن اين منبع مهم اقتصادي مي باشند. با درنظر گرفتن اهميت جنگلها و مراتع از نظر كنترل آبهاي سطحي و تغذيه آبهاي زير زميني ،مبارزه با آلودگي هوا ،مبارزه با فرسايش وحفظ وتوليد خاك ،جلوگيري از سرو صداي محيط ،تلطيف هوا ،نقش اقتصادي جنگل، تفرجگاه ،وتوليد مواد دارويي وصنعتي وغيره بر همگان واجب است كه در حفظ و احياء اين شاهكار خلقت وطبيعت كه يكي از گرانبها ترين وزيباترين منابع خدادادي هر كشور است سهمي را ايفاء نمايد وحال كه سياست دولت و سازمان جنگلها ومراتع وآبخيزداري كشور بر اين استوار گشته است كه با توسعه زراعت چوب در استانهاي باپتانسيل توليد چوب وتامين چوب مورد نياز داخلي جلو تخريب مناطق جنگلي بخصوص جنگلهاي شمال وجنگلهاي زاگرس را بگيرد ما نيز بر خود واجب مي دانيم با همكاري وپشتيباني از اين سياست انسان دوستانه قدمي هرچند ناچيز برداريم. هدف :هدف ازاجراي اين طرح توليدچوب درجهت تامين بخشي ازنيازهاي داخل كشور وحمايت ازسياستهاي سازمان جنگلها ،مراتعوآبخيزداري كشور در راستاي حفظ جنگلهاي مملكت مان وهمچنين كسب درآمد وتامين معاش ازاين طريق مي باشدواميداست روزي شاهد اين باشيم كه علاوه بر اينكه هر ساله سطح جنگلهاي ايران عزيزمان افزايش مي يابد ميزان توليد چوب در مناطق غير جنگلي نيز به حدي برسد كه نيازهاي داخلي را تامين ومقدار متنابهي نيز به خارج از كشور صادر گردد.

گونه های صنوبر در ایران و استان:

صنوبر Populus با جنس بيد Salix به خانواده Salicaceae تعلق دارد صنوبر ها از نظر جنسيت دو پايه بوده يعني شاتونهاي نر و ماده آنها بر روي پايه هاي مختلفي قرار دارند . گلها معمولاً قبل از برگ دادن در اوايل بهار ظاهر مي شوند و تخمدان شامل 2 تا 4 كلاله متصل به خامه اي كوتاه بوده و حتي بدون خامه مي باشد . ميوه كپسولي است كه بوسيله چهار شكاف باز مي شود جنس Populus كه در زبان فارسي معمولاً و بطور عام صنوبر ناميده مي شود داراي نامهاي محلي فراواني از جمله : تبريزي – كبوده – كلمبور- قلمه سپيدار شال و قواخ است از اين جنس تقريباً 30 گونه در دنيا شناسائي شده است. از گونه هاي مهم اين بخش Populus deltoides و Populus nigra و همچنين واريته ها و دو رگه هاي بين آنها به نام Populus euramericana معروف مي باشند اين گونه ها در منطقه وسيعي از نيمكره شمالي انتشار دارند چهار گونه از صنوبر به عنوان صنوبرهاي بومي شناسايي شده اند كه شامل سفيد پلت – پده- تبريزي و كبوده مي باشد . از اين چهار گونه موجود در كشور رويشگاه اصلي دو گونه P.nigra (تبريزي) و P.alba ( كبوده ) در استان آذربايجانغربي مي باشد .

 

مشخصات گونه صنوبر:

  • به سادگي با قلمه تكثير مي شود
  • رشد آن سريع است
  • داراي چوبي سفيد و يكدست است
  • درآمد حاصل از صنوبر كاري قابل توجه است
  • به عنوان بادشكن و ديوار هاي سبز نيز مورد استفاده قرار مي گيرد

 

اهمیت زراعت چوب در استان اذربایجان غربی:

نياز به چوب و فرآورده هاي مختلف آن در تمام كشور هاي دنيا از جمله ايران به دليل افزايش جمعيت و ارتقاء سطح زندگي روز به روز افزونتر گشته و جنگلها به عنوان منبع تامين چوب نه تنها تكافوي نياز را نمي نمايد بلكه به علت عدم بهره برداري اصولي روز به روز محدودتر مي گردد.

امروزه انسانها به اين فكر افتاده اند كه اگر اين روند ادامه يابد نه تنها در كوتاه مدت جنگلها از بين مي روند بلكه حيات جوامع بشري به طور جدي در معرض تهديد قرار خواهد گرفت از اين رو توليد و پرورش و بهر برداري از گونه هاي سريع الرشد از جمله صنوبر ، سر آغاز موفقيت آميزي براي تحقيقات وسيع در زمينه به نژادي و به زراعي ، كنترل آفت و بيماريها با هدف افزايش توليد در واحد سطح از نظر كمي و كيفي در كوتاه ترين زمان ممكن براي تامين مواد اوليه صنايع مختلف مي باشد .

استان آذربايجانغربي با توجه به شرايط توپوگرافي و اقليمي با دوازده رودخانه دائمي بعنوان دومين استان پر آب كشور از قديم الايام يكي از مناطق و قطب هاي مهم صنوبر كاري از ديد گاه توليد چوب محسوب مي شود. 

اين استان از زمانهاي بسيار قديم جزو مناطق و قطب هاي مهم صنوبر كاري و توليد چوب در كشور مي باشد. زراعت صنوبر در اين استان به صورت بيشه اي و حاشيه اي معمول بوده و از مصارف عمده چوب در استان علاوه بر صنايع ساختماني ، درب و پنجره سازي ، صنعت جعبه سازي براي بسته بندي و حمل و نقل محصولات سر درختي ، صنايع نئوپان سازي ، كاغذ سازي ، روكش سازي و غيره نام برد .

 براساس نتايج بررسي دفتر فني صنايع چوب سازمان جنگلها و مراتع كشور در سال 1367 ، ميانگين كل موجودي سرپاي صنوبر كشور حدود بيست و سه ميليون متر مكعب بر آورد شده است كه در اين مقدار حدود هفت ميليون متر مكعب سهم استان و در تحقيقيات يك سوم توليد و مقام اول را دارا است . 

 ميزان توليد نهال از زمان معرفي كلونهاي سريع الرشد توسط مركز تحقيقات جهاد كشاورزي استان آذربايجانغربي طي 15 سال گذشته از 300000 اصله در نهالستانهاي بخش دولتي به 20000000 اصله در نهالستانهاي بخش دولتي و خصوصي رسيده است كه از اين مقدار فقط حدود 1000000 اصله توسط بخش دولتي و بيش از 10000000 اصله توسط بخش خصوصي بدون حمايتهاي دولت به صورت خود جوش انجام شده است .

يكي از شاخصهاي اصلي زراعت چوب و توليد نهال در استان به عنوان قطب مهم توليد در كشور با توجه به بومي نمودن دانش توليد نهال و زراعت چوب از يك طرف و از طرف ديگر پتانسيلهاي بالقوه اين استان با 23000000000 متر مكعب منابع آبي دومين استان پر آب كشور محسوب مي شود ضمناً ساليانه بيش از 20000000 عدد جعبه در سطح استان مورد مصرف دارد كه در كارگاههاي چوب بري و واحد هاي كوچك روستائي توليد شده و مورد مصرف محصولات سر درختي از جمله سيب و زردآلو قرار مي گيرد . همه اين عوامل بر آن داشت كه هر سال تعداد متقاضيان كاشت صنوبر با توجه به آمار سازمانهاي اجرائي به طور چشمگيري افزايش يابد.

اداره كل منابع طبيعي استان آذربايجانغربي براي ترويج زراعت اين درخت همه ساله بيش از چهار صد هزار اصله نهال اصلاح شده از كلنهاي اصلاح شده تركيه را در نهالستانهاي باراندوز اروميه ، دارلك مهاباد و نهالستان پيرانشهر توليد و به صورت رايگان و يارانه دار بين متقاضيان توزيع مي كند علاوه بر نهالستانهاي كه زير نظر اداره كل احداث گرديده ، نهالستانهاي بسياري نيز توسط بخش خصوصي و مستقل اقدام به توليد نهال صنوبر نموده اند .

 

اهداف ملي زراعت صنوبر :

·         استفاده بهينه از آب و خاك كشور و جلوگيري از تخريب و فرسايش اين منابع در مقياس موثر حداقل چهار برابر سطح كاشت ،به عبارتي بيش از دو نيم ميليون هكتار

·         صر فه جويي ارزي با كاهش يا حذف واردات محصولات چوبي به ميزان حداقل دو ميليارد دلار در سال

·         كاستن از فشار بي رويه به عرصه هاي جنگلي براي تامين چوب معادل حداقل 60 درصد برداشت هاي قانوني و عرفي

·         توسعه امر درختكاري و ايجاد فضاي سبز در كشور در حد استاندارد هاي جهاني

·         تامين نياز هاي چوبي كشور با توجه به روند رو به تزايد مصارف آن

·         ايجاد فرصتهاي شغلي جديد

·         ايجاد انگيزه لازم جهت مشاركتهاي مردمي در امر توليد

·         گسترش فعاليت صنايع تبديلي چوب و تقويت ظريفت كارخانجات مرتبط

·         ارتقاء سطح معيشت و در آمد زارعين علاوه بر درآمد فعلي خصوصاً در شرايط تلفيقي

·         كمك به امر دستيابي به حفاظت و صيانت از جنگلهاي طبيعي كشور از طريق جبران نياز هاي چوبي كشور

 

 

سياستهاي حمايتي :

  • وجود بازار مصرف مناسب و رو به گسترش چوب در كشور
  • تامين نهال ارقام اصلاح شده از طرف بخش دولتي براي كشتكاران
  • ارائه خدمات فني در مراحل كاشت ، داشت و برداشت
  • ارائه تسهيلات ارزان و به موقع از طريق دولت به كشتكاران
  • تشويق كشتكاران به فروش توليدات چوب خود به صاحبان صنايع با قيمت مناسب 

 

مسائل و مشكلات توليد چوب :

يك سري مشكلاتي براي زارعين در اين زمينه وجود دارد كه بايد براي رفع آنها اقدامات لازم را انجام داد از جمله اينكه به علت عدم ارائه به موقع تسهيلات به زارعين ، با گذشت فصل كاشت مشكلاتي با بانك كشاورزي بوجود مي آيد كه اين عوامل باعث بوجود رغبت كم سايرين براي اين امر مي باشد .

عملیات کاشت و داشت در زراعت چوب با گونه صنوبر( populus   nigra )

برای کشت نهال و انجام عملیات زراعت چوب موارد زیر ضروری است :

1.      آزمایش خاک

بر اساس نتايج تحقيقات انجام گرفته بر روي گونه populus.nigra ، بهترين شاخصهاي آزمايش خاك به شرح زير می باشد :

EC

(شوري)

PH

T.N.N  (آهك)

درصد اشباع Sp

فسفر

پتاس

كربن آلي

بافت

2-1

6-5/7

15-10

35

10

400-300

6/0-1

شني لومي -لومي شني(نسبت رس-شن و سیلت برابر باشد)

                   

2.      آزمایش آب

3.      مشخص شدن شمال و جنوب زمین ( جهت ردیف کاشت باید شمال – جنوبی باشد )

4.      کف شکنی زمین جهت شکستن hard pan    (زدن زیر شکن ) با استفاده از ساب سویلر تا عمق 80 سانتیمتر

5.   پخش يكنواخت كود حيواني سه ساله کاملاً سوخته گاوی(30-25 تن در هکتار) و كود شيميايي N.P.K در حدود 500 – 400 کیلوگرم در هکتار (ميزان كودشیمیایی مورد نياز با توجه به نتایج آزمايشات خاك شناسي ) قبل از عمليات شخم 

6.      شخم زمین عمود بر هم زمین جهت اختلاط كود حيواني وشيميايي به عمق 30 تا 40 سانتیمتری

7.      کاشت نهال در فواصل به شرح ذیل: ( واحدها بر حسب متر می باشد).

 ( برای دوره بهره برداری 6 تا 8 سال )            1*3 -الف

 ( دوره بهره برداری 8 سال )            1.5*3-ب

 ( دوره بهره برداری 8 تا 10 سال )               2*3- ج

 ( دوره بهره برداری 10 تا 12 سال )             2.5*3-د

 ( دوره بهره برداری 10 تا 12 سال )                 3*3-و

فواصل برای آگروفارستری :      1*4 یا    1.5*4    یا    2*4 در نظر گرفته می شود.

 

8- گود برداري ياايجاد شيار به عمق 70 و به عرض 50 سانتي متر ( به ازاء هر متر ارتفاع نهال بایستی 10 سانتیمتر آن زیر خاک قرار گیرد.)

9-   هرس ريشه هاي زخمي و كاشت نهال در عمق 50 سانتي متري داخل گود.

10-                                      احداث جوي ها آبرساني پاي نهال ها به فاصله 20 سانتي متر ازيقه نهال به عرض 50 و عمق 20 سانتي متر و آبياري كاملاً نشتي و آرام بلافاصله بعد از كاشت نهال.

11-     70 درصد اراضی آبی استان آذربایجان غربی دارای خاک آهکی با بافت سنگین و با درجه اشباع بالامی باشند، در چنین وضعیتی استفاده از پهن سوخته گاوی ضروری است. برای اینکار با استفاده از نهر شکن در ردیف های کاشت نهری به عمق 40 سانتیمتر ایجاد کرده و تا عمق 30 سانتیمتری آنرا پهن سوخته می ریزیم و همچنین بر اساس نوع آزمایش خاک کمبودهای آن تعیین و کود شیمایی نیز به نهر ایجاده شده اضافه می گردد.( از کود ازته در صنوبر کاری استفاده نمی شود، تنها از کودهای فسفاته، پتاسه و گوگرد در صورت لزوم استفاده می شود). حرکت کود ازته در خاک عمودی و کود فسفاته و پتاسه افقی است. کود گوگردی در کنترل آهک بالای خاک( در PH های بالا) مورد استفاده قرار می گیرد.

12-      عملیات سمپاشی به هیچ وجه در نهاکاری توصیه نمی گردد، آفت در اثر ضعف مدیریت طغیان می کنند. مثلاً برای مبارزه با شته مومی که در اثر خشکسالی طغیان می کند، با آب پاشی کردن درخت توسط آب ولرم و شستشوی آن از بین می رود.

اصول انتخاب صحیح وحمل نهال:

·   حداقل ارتفاع نهال 1.5 متر و حداکثر آن 2.5 متر باشد.

·   نهال بصورت تک پایه باشد.

·   نهال عاری از هر گونه آفت و بیماری باشد.

·   ریشه نهال کامل باشد

·   نهال به صورت عمودی دپو شده و با خاک خیس پوشانده شود. 

·   وسیله نقلیه حمل نهال باید سرپوشیده باشد.

·   عملیات آماده سازی عرصه در پاییز یا اوایل زمستان شروع شود.

·   از 15 اسفند به بعد عملیات کاشت شروع شود. ( قبل از جوانه زنی و ترواش شیره زرد از محل جوانه)

·   قبل از کاشت ، نهالها از نظر ارتفاعی sort گردد ( بطوریکه نهالهای با ارتفاع کم در حواشی زمین و نهالهای بلندتر در وسط زمین کاشته شوند)

   عملیات داشت سال اول :

·     آبياري از 15 ارديبهشت ماه لغايت 30 شهريور ماه هر 7 الي 10 روز يكبار (در خاکهای شنی و سبک هر 10 روز یکبار و در خاکهای رسی و سنگین هر 7 روز یکبار)

·         وجين علف هاي هرز داخل جوي ها و خطوط كاشت و فواصل بين خطوط كاشت 3 نوبت در طول فصل زراعي

·     قطع پاجوش هاي احتمالي از محل يقه در اواخر خردادماه و حذف ساقه رقيب شاخه اصلي در اثر صدمه مر يستم انتهائي( دو شاخه شدن تنه) در آخر مرداد و اول شهریور یا اوايل سال دوم(تنظيم تاج)

·         درصورت مشاهده آفات بلافاصله از طريق كارشناسان زيربط اقدام شود

عملیات داشت سال دوم :

·         سال دوم فقط آبیاری را ادامه می دهیم و به ترکیب نهال از نظر هرس دست نمی زنیم .

·         اگر شرایط رشد نهال مناسب باشد نهال به صورت مخروطی رشد خواهد کرد .

·         هر چه برگ بزرگ تر شود نیاز آبی بیشتر شده و باید کمبود آب نداشته باشد.

·         دادن کود بیش از حد مجاز باعث رشد شاخه های جانبی شده و برای تنه درخت زیان آور است .

·         درصورت مشاهده آفات بلافاصله از طريق كارشناسان زيربط اقدام شود

عمليات داشت سال سوم:

·   ادامه عملیات آبیاری

·   اواخر مرداد و اوایل شهریور هرس سبز در 1:4 ارتفاع درخت (شاخه بندی سال اول)از پایین انجام می گیرد

·   شاخه های هرس شده را از مزرعه بیرون برده و می سوزانیم .

· مبارزه با علفهای هرز در مزرعه از سال اول تا سوم انجام می گیرد بطوریکه بعد از وجین علفهای هرز برداشته شده از مزرعه خارج نشده بلکه با شخم زیر زمین می رود .

·   درصورت مشاهده آفات بلافاصله از طريق كارشناسان زيربط اقدام شود

عملیات داشت سال چهارم :

·   آبیاری و وجين علف هاي هرز مشابه سال هاي قبل 

·   لايروبي و مرمت جوي هاي آبرساني پاي درختان جهت افزايش ميزان و مدت زمان آب آبياري

·   شخم با تراكتور باغي بين خطوط كاشت در اوايل پائيز قبل از بارندگي ها به فاصله 70 سانتي متر از طرفين درختان

·   درصورت مشاهده آفات بلافاصله از طريق كارشناسان زيربط اقدام شود

عملیات داشت سال پنجم :

  • آبياري و وجين علف هاي هرز مشابه سال چهارم
  • هرس سبز به نسبت 1:3 ارتفاع درختان در اواسط مرداد ماه(هرس سبز) (شاخه بندی سال دوم برداشته شود)
  • حفركانال در وسط خطوط كاشت به عرض حداكثر 70 سانتي متر و به عمق 30 تا 40 سانتي متر با دنباله بند تراكتور قبل از بارندگيهاي پاييزه و پخش كود شيميايي NPK با انجام آزمايشات مربوطه در داخل كانال و اختلاط آن با كود حيواني و پوشاندن نصف روي كانال با خاك حاشيه كانال{چال كود} توجه : براي حفر كانال از نهر كن استفاده شود.
  • درصورت مشاهده آفات بلافاصله از طريق كارشناسان زيربط اقدام شود

عملیات داشت سال ششم:

  • آبياري 3 الي 4 نوبت در ماه از اواسط ارديبهشت لغايت اواخر شهريور ماه با توجه به شرايط آب و هوائي منطقه و همچنين 2 نوبت آبياري در تير و مرداد ماه همزمان با آبياري هاي ماهانه از طريق كانال چال كود.
  • مبارزه با علف هاي هرز با استفاده از علف كش هاي شيميايي يا علف چين موتوري در 2 نوبت در طول فصل زراعي

عملیات داشت سال هفتم:

  • هرس سبز به نسبت 1:3 ارتفاع درختان (شاخه بندی سال سوم برداشته شود).
  • آبياري و مبارزه با علف هاي هرز مشابه سال ششم
  • شخم نيمه عميق باتراكتور باغي قبل از بارندگي هاي پائيزه
  • درصورت مشاهده آفات بلافاصله از طريق كارشناسان زيربط اقدام شود

عملیات داشت سال هشتم:

  • آبياري غرقابي به تعداد 3 نوبت در ماه از 15 ارديبهشت ماه لغايت آخر شهريور ماه
  • در تیر و مرداد یکبار آبیاری بصورت غرقابی انجام می گیرد.
  • مبارزه با علف هاي هرز با استفاده از علف چين موتوري در يك نوبت الزامي است.
  • درصورت مشاهده آفات بلافاصله از طريق كارشناسان زيربط اقدام شود.

 

 

 تهیه کننده: محمد امین پور - کارشناس مسئول اداره فنی جنگل داری و جنگل کاری

چاپ | ارسال به ديگران  |